De biologie van de stressreactie

amygdala-hippocampusDe biologie van de stressreactie

Als je intens angstig bent, bijvoorbeeld als je leven in gevaar is, vindt er een soort alarmreactie in je lichaam plaats. Het alarm bereidt je lichaam erop voor om te vechten of te vluchten. Dit verschijnsel zien we bij zowel mensen als dieren. Het is dus een normale en vooral nuttige reactie.
Bij het alarm komen stresshormonen vrij. Het eerste hormoon is adrenaline, dat je hart sneller doet kloppen, je bloeddruk doet stijgen en je bloed sneller laat stromen. Het andere hormoon is cortisol dat ervoor zorgt dat je bloedsuiker stijgt en de brandstof van je spieren is. Je spieren worden zo goed mogelijk doorbloed om in actie te kunnen komen. Ook je hersenen krijgen bij het alarm meer bloed om snel oplossingen te kunnen bedenken. Het bloed trekt weg uit je gezicht (denk maar aan de uitdrukking: ‘bleek van schrik’) en uit je darmen en blaas, zodat je spijsvertering even stopt. Je spieren gaan hierdoor gespannen staan. Deze biologische stressreactie is een overlevingsstrategie en wordt ook wel de ‘vecht of vluchtreactie’ (‘fight or flight response’) genoemd.

In bepaalde stresssituaties ben je machteloos en kun je jezelf niet verweren noch wegvluchten. Je raakt als het ware verlamd en dat noemen we een freeze-reactie (bevriezen). Het is zoals bij de hert die voor de lichten van een auto bevriest van angst en zich niet meer kan bewegen, ook al zou het veiliger voor hem zijn om weg te rennen. Het stresssysteem van het lichaam is dan mogelijk zo overprikkeld, dat je lichaam niet meer kan reageren. Het stresssysteem wordt aangestuurd door de hersenen. De daarin gelegen hippocampus (het zeepaardje) speelt een belangrijke rol bij herinneringen van traumatische gebeurtenissen, bij het emotionele geheugen. Bij mensen met PTSS is de hippocampus wat kleiner dan normaal. We weten nog niet hoe dat komt. Mogelijk is het beschadigd door te veel stresshormonen of bestond het al voor het trauma en maakt dit de kans op complexe trauma groter.

Verder spelen de amygdala (amandelkernen) een belangrijke rol bij stressreacties. Een voorbeeld: als je een tijger ziet, wordt in eerste instantie een supersnelle, onbewuste reactie via de amandelkernen in gang gezet. Voor je het weet, deins je terug om in veiligheid te komen. Pas later krijg je een bewuste reactie via de hogere hersengebieden (de hersenschors), zodat je je realiseert, wat er eigenlijk gebeurt. Je handelt dus al voor je denkt. Na traumatische gebeurtenissen verlopen je reacties vaker via die korte, onbewuste route en functioneert de hersenschors minder.
Men denkt tegenwoordig dat het door de veranderingen in de hersenen komt dat je emoties zo heftig en moeilijk te controleren zijn en dat je last hebt van opdringerige herinneringen uit het verleden. Dit betekent overigens niet dat je een hersenziekte hebt: na succesvolle begeleiding kunnen de hersenveranderingen weer verdwijnen. We hopen en verwachten dat dit bij jou ook zal gebeuren.

Leave a reply